Pelvik taban; leğen kemiğinin alt kısmında yer alan, mesane, bağırsak ve üreme organlarını destekleyen kas, bağ ve diğer dokulardan oluşan bir yapıdır.
Pelvik taban kasları idrar ve dışkı kontrolü, organların desteklenmesi ve gövde stabilitesi gibi farklı işlevlerde rol oynar. Bu bölgedeki kasların fazla aktif, zayıf veya koordinasyonunun bozulmuş olması çeşitli şikâyetlerle ilişkili olabilir.
Pelvik taban fizyoterapisi, pelvik bölgedeki kasların ve ilgili yapıların değerlendirilmesini ve kişinin ihtiyaçlarına uygun fizyoterapi yaklaşımlarının uygulanmasını kapsar.
Değerlendirmede kişinin şikâyetleri, günlük yaşamı, hareket kapasitesi ve pelvik taban kaslarının fonksiyonları birlikte ele alınabilir. Fizyoterapi yaklaşımı değerlendirme bulgularına göre kişiye özel olarak planlanır.
Kadınlarda gebelik, doğum ve doğum sonrası dönem pelvik taban kaslarının fonksiyonlarını etkileyebilir. İdrar kaçırma, pelvik bölgede rahatsızlık, kasların aşırı gerginliği veya doğum sonrası ortaya çıkan bazı fonksiyonel sorunlarda pelvik taban fizyoterapisi değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Yaklaşım, kişinin yaşam dönemi ve mevcut şikâyetleri doğrultusunda planlanır.
Gebelik sürecinde vücutta meydana gelen fiziksel ve hormonal değişiklikler pelvik taban ve çevre dokuların işlevlerini etkileyebilir.
Gebelik döneminde uygun egzersiz ve hareket alışkanlıklarının oluşturulması, doğum sonrası dönemde ise kişinin ihtiyaçlarına göre pelvik taban ve genel hareket kapasitesinin değerlendirilmesi fizyoterapi sürecinin bir parçası olabilir.
Pelvik taban kasları erkeklerde de idrar kontrolü, bağırsak fonksiyonları ve pelvik bölgenin desteklenmesi gibi önemli işlevlerde rol oynar.
Pelvik taban kaslarının kuvveti, gevşeme kapasitesi ve koordinasyonu değerlendirilerek kişinin ihtiyaçlarına uygun egzersiz ve fizyoterapi yaklaşımları planlanabilir.
Çocuklarda pelvik taban fizyoterapisi; mesane ve bağırsak fonksiyonları, tuvalet alışkanlıkları ve pelvik taban kaslarının çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun şekilde değerlendirilmesini kapsar. Gündüz idrar kaçırma, gece alt ıslatma, sık idrara çıkma, idrar tutma güçlüğü ve kabızlıkla ilişkili bazı durumlarda fizyoterapi değerlendirmesi sürecin bir parçası olabilir.
Değerlendirme sırasında çocuğun tuvalet alışkanlıkları, mesane ve bağırsak düzeni, postür, solunum ve hareket alışkanlıkları birlikte ele alınabilir. Çocuğun ihtiyaçlarına göre yaşına uygun farkındalık, hareket ve egzersiz yaklaşımları planlanabilir; aileye günlük yaşamda uygulanabilecek öneriler aktarılabilir.
Çocuklarda idrar ve bağırsak fonksiyonlarıyla ilgili sorunların farklı nedenleri olabileceğinden, gerektiğinde fizyoterapi süreci çocuk doktoru, çocuk ürolojisi veya ilgili diğer sağlık profesyonellerinin değerlendirmesiyle birlikte yürütülebilir.
Pelvik taban kasları mesane ve bağırsak fonksiyonlarının kontrolünde önemli bir role sahiptir. Kasların kuvveti kadar gerektiğinde gevşeyebilmesi ve doğru zamanda çalışabilmesi de önemlidir.
İdrar veya dışkı kontrolüyle ilgili sorunlarda değerlendirme sonrasında uygun fizyoterapi yaklaşımı belirlenebilir.
Pelvik taban egzersizleri yalnızca kasları güçlendirmeye yönelik değildir. Kişinin ihtiyacına göre kasların farkındalığını artırmak, gevşeme kapasitesini geliştirmek, doğru zamanda kasılma ve gevşemeyi öğrenmek ve nefes-hareket koordinasyonunu desteklemek de hedeflenebilir.
Bu nedenle egzersiz programının kişinin değerlendirme bulgularına göre belirlenmesi önemlidir.
Fizyoterapist Birben Aydın Tunçay'ın pelvik taban ve kadın–erkek sağlığı alanındaki mesleki eğitimlerinden bazıları:
• The Pelvic Expert – Heba Shaheed: Kadın sağlığı ve pelvik taban egzersizleri, İstanbul, Ağustos 2016
• Love & Intimacy: İstanbul, 2016
• International Pelvic Health Institute – Gerard Greene: Gebelik, doğum sonrası kadın sağlığı ve pelvik sağlık fizyoterapisi, Haziran 2020
• International Pelvic Health Institute – Dr. Heather Jeffcoat: Kadın sağlığı ve cinsel işlev bozukluklarında fizyoterapi, Kasım 2020
• Gerard Greene: Erkek sağlığı ve pelvik taban eğitimi, Eylül 2020
• Carina Siracusa: Nörojenik mesane ve bağırsaklarda pelvik taban fizyoterapisi, Mart 2021
• Yoga Alliance: 85 saatlik prenatal yoga eğitimi, Haziran 2021
Pelvik taban egzersizleri herkes için aynı mıdır?
Hayır. Pelvik taban kaslarının kuvveti, gerginliği ve koordinasyonu kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle egzersiz yaklaşımının kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenmesi önemlidir.
Pelvik taban sadece kadınlarda mı önemlidir?
Hayır. Pelvik taban hem kadınlarda hem erkeklerde mesane, bağırsak ve pelvik bölge fonksiyonlarında önemli rol oynar.
Gebelikte pelvik taban egzersizi yapılabilir mi?
Gebelikte uygun egzersizler kişinin sağlık durumu ve gebelik süreci dikkate alınarak planlanabilir. Gerektiğinde ilgili sağlık profesyonelleriyle iş birliği yapılmalıdır.
Doğum sonrası pelvik taban fizyoterapisi ne zaman değerlendirilir?
Doğum sonrası değerlendirme zamanı kişinin doğum şekli, iyileşme süreci ve mevcut şikâyetlerine göre değişebilir. Uygun zamanlama için kişisel değerlendirme yapılması gerekir.
Pelvik taban kasları sürekli kasılı tutulmalı mıdır?
Hayır. Pelvik taban kaslarının gerektiğinde kasılabilmesi kadar gevşeyebilmesi de önemlidir. Fizyoterapi yaklaşımında kasların kuvveti, gevşemesi ve koordinasyonu birlikte değerlendirilebilir.
Gündüz idrar kaçırma, gece alt ıslatma, sık idrara çıkma, idrar tutma güçlüğü ve kabızlıkla ilişkili bazı durumlarda çocuklarda pelvik taban fizyoterapisi değerlendirme sürecinin bir parçası olabilir.
Değerlendirme ve yaklaşım çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve ihtiyaçlarına göre planlanır. Çocuğun anlayabileceği ve katılım gösterebileceği şekilde yaşına uygun yöntemler kullanılabilir.
Tuvalet alışkanlıkları, mesane ve bağırsak düzeni, sıvı tüketimi, postür, solunum ve hareket alışkanlıkları gibi faktörler birlikte değerlendirilebilir. Gerektiğinde aileden alınan bilgiler ve ilgili sağlık profesyonellerinin değerlendirmeleri de sürece dahil edilir.
Hayır. Süreç yalnızca egzersizlerden oluşmaz. Çocuğun ihtiyaçlarına göre tuvalet alışkanlıkları, günlük yaşam düzeni, doğru pozisyonlama, farkındalık çalışmaları ve yaşına uygun hareket yaklaşımları ele alınabilir.